ABYA YALA: MULHERES INDIGENAS, UM ESTUDO A PARTIR DO FEMINISMO COMUNITARIO NA CIDADE DE PORTO VELHO/ RO.
mulheres indígenas, feminismo comunitário.
PALAVRAS CHAVES NA LÍNGUA INDÍGENA: narima , cawao ‘ aldeia.
A presente pesquisa parte da disposição de compreender as presenças das mulheres indígenas, especialmente as de Rondônia, em contexto de cidade e comunidade em território T.I, a partir dos movimentos sociais, dentro e fora da comunidade. Dentro de uma proposta decolonial, a construção do trabalho se baseou principalmente no feminismo comunitário indígena na observação da participação das mulheres indígenas no movimento indígena que se constituíram em rodas de conversas e nas mobilizações indígenas que podem ser encontradas em todo conteúdo do texto, mas, especialmente no último capítulo. A articulação e participação das mulheres indígenas de Rondônia, em contexto de cidade e comunidades indígenas, bem como as de Porto Velho. Contextualizando o Feminismo Comunitário Indígena uma perspectiva de luta e organização das mulheres indígenas. O corpo desta pesquisa se dedica transversalmente a uma abordagem do tema Abya Yala no contexto do feminismo comunitário indígena, se aprofundando na realidade das mulheres indígenas. Apresenta dados qualitativos, reflexão acerca da inserção e participação de mulheres indígenas no movimento indígena, bem como dos desafios enfrentados. São múltiplas as incompreensões acerca do feminismo comunitário indígena, em relação a mulher indígena, a presença dessas mulheres no movimento indígena tem fortalecido a luta dos povos originários e vem ganhando proporções crescentes, realidade que estava muito distantes de ser reconhecida o movimento traz a voz da mulher indígena, rompendo o silencio, esses dados qualitativos corrobora ainda mais na luta dos povos, em que as mulheres indígenas, diferente das não indígenas vivem realidades totalmente diferentes, são mulheres que dentro e fora de suas comunidades não esmorecem a lutar pela garantia e defesa dos seus direitos dos povo indígena. Desta maneira busco colaborar para que o curso de Pós graduação em História da Amazônia da Fundação Universidade Federal de Rondônia possa aprimorar conhecimento acerca da realidade histórica de mulheres indígenas de Rondônia. Por fim, fica evidenciado que o feminismo comunitário parte do princípio da despatriarcalização, através da luta coletiva comunitária de mulheres indígenas “memória ancestral".
RESUMO NA LÍNGIUA INDÍGENA:
TXAPAKURA -RESUME.
Ca ponxeca panxima waptotó xut coramical xo’ xut, co caract ac’ capijacon narima indígenas, hwet ac ‘ con na, pe torotop mi ‘ac com na paim coximacon om na’,waata ‘ co quep nain cacaracon wamum. ma ‘ ta xio ta ‘ pum imen ira. Quep pin iri inon womum ne, xio hap pin ac ta’ na ta, ac e Rondônia ma tomi ac i na ‘ pi ‘ pin anan je ca tomi pan con cain ‘ xima quem tora maxicon co ca ‘ na taxipa ‘mija wari ‘ co xão xao nenem cwa ‘ non ‘ ho ‘ taxi ‘ xujuhee cocon to . ta cut hwein cut hwein coje coco ca man ‘ cut wa iri jujun wari ‘ ça xuruxut hwein wana ne ‘ ximicocon, pawin je macan ‘ ca ‘ Tomi querec , ca hu lococwa cocon oro ca wixicam ‘ hwein oro caramaje. Macam ‘ ca to ‘ nonon taramaxicon awori to je pain ca in que ‘ ta ‘ Pijim ‘ tiqun ‘ ac lococwa na war co wanki to tucu pan hwein capijain pain ca xom nein locxixi horonot ca to ‘ i ‘ in xucucun pain ca toc comi memen cac hu xim ‘ inuhu ‘ pin i ca ‘ quem. Xi quep xiho ‘ xujuho ‘ pain ca cut in i ca tomi ‘ xim xjuhu ‘ ca ‘. Ma ‘ nana ‘ co tomi hwet nanapa ‘ pahu ‘ caracan xucucun ta manapa ‘ pohu ! irio ‘ o ‘ paxi, hot cut ca quep xio caxi hixho ‘ hwehwem xec xec tari kwet camia ‘ wa mao ta’ iri na ne, querec ‘ carat ino ‘ xi ari ara ton ‘ harahap je e ‘ ac tococwa quep tain paxi ‘ nia ‘ xirim ron cwa ‘ je xi xam ‘ pin cain lotoron am mixita no noro ‘ coromicat ‘ noro cocon ‘ tara , ça hu man ‘ totocwa pain ca ‘ win pi ‘ pin ta ‘ ne ca xirão ‘ nucun xujuhu ‘ pain ca xere xuyjlu ‘ ca an non xucun tarama ‘ to win xumu ximam ‘ hwein oro caramaje carawa ca wara ma ‘ nuhu ‘ te hwein oro xijein ‘ querc te inuhu ‘ oro ca to ‘ ‘ i ‘ ina lococwa xere .ma ‘ iri turuhu ‘ oro ca to i ‘ ina wa ne , je i ma ‘ ira je , tomi ‘ xi om ne ca taxi ara hwiein i ca ‘ to : mo ta howa care hunopa wari par co wereco xo ‘ je pana wo ‘ xin ca hawara ‘ opa pan ne petehwet nexi ‘ xeri ‘ ca wim xumu jein ca param pan ne tococwa xiho wimin ‘ noro jun. Wari ‘ co xowi pain xocori ca e ‘ wa ca mi ‘ capari ‘ ca ‘ xine quent ‘ ein jein ‘ wa ca om noc xijexi, ‘ je pain ca na e ‘ ne pian ‘ ca ma ‘ ne ximixi ‘ howa cacain capijacon co pijem ‘ piquirem homa ne ca xé ‘ xine . Xocorinain to . xi wara o ta ‘ ara ma xo ‘ ac winim ‘ xo ‘ cocon ‘ caximain ‘ na ‘oro panaje i carawa co cao’ ca waraju cain caramaxico nao ‘ he ac con na. In ac non que . Om in ac com pian ca miun nue un oro win na ‘. Je ca tomi ‘ xuhu ‘ ca ‘ ac tocowa no. Xiram pa ‘ jujun oro wari ‘ , mam ‘ cut hwe, pain macam ne, pain ca cono ‘ pin xi hua ‘ cucuhué ‘ aram to pain xin pawin, cain te wet xo ‘ xixjimain carawa ma ‘ wari co om taramaje mexein caim cote ‘ carawa ma ‘ wet que ‘ ac xec querec xom jain pawim cwere mam ‘ ta ‘ acawinaca ma ‘ , xat quima hwet ta ‘ cao ‘ ton paxi na ‘ co caje ‘ co mo ‘ ca ac caje carawa co mana ‘ tamana na ‘, co hwet qui ‘ nain cote ne comt ‘ . Iri cwerein com ca mi ‘ ca e ‘cara wa .Awi je ca xao. hwet’ mi ac capo ‘ na pain ca quiji’ qui ‘ nain an xiho ‘ nain homiri, om ca locohon ma ‘ wiriicoco co coco ‘ to ho nanain oro manain ‘ pe xim ‘ xi on ne oro caramjuhu ‘ pane to . ane to ‘ om pin xone ne’ ximin hap hwe to. Ac i ma tococwa om ta tom xica ‘ pe camain oro xuruhu ‘ . Iri ‘xucun ‘ Querec pixicon co mã ‘ caje carawa ma ‘ mi ‘ xuna taramaxicom caxicam narima howa oro winacon ma ‘ xiho xucu ma ‘ cac co tomi hwet ‘ wa nucucun oro ca to nanain trotop querec te caho oro xucucun wari ‘ an rain x jeimain carawa ca joc top.