REPITYAWAKLI HIMATKALETCHI MANXINERU CHINIKANTCHI TSHIJI
PIRANA HETHALU PAN-TSRU HOCHA
Himatkaltshi Manxineru, Tshiji Pirana Hethalu,
Decolonização, Tsru hocha Acriana
Xyeni satu kamrustshi mkamhakanatanru pakata nasruklewakanaxinri piraana
nunkakletanu, hixo hasruklewlu Nova Uniao pokstshi hakri hapha hawakate - Hakri
tshijnempsojite (BR). Waleni satu kamrurtshi halikaka hwastshri, hixo potuklu hetkaluru
hwastshri, ha himyekaklewatatshrikaka, mitshikawni wutsrukatenni manxineru
hwajekanaxyawaka. Mitshikawni hixjenanaxikowaka potuko pixka rixa, hixa manxineru
hiwekle potuko, wane nkamhiylu satu chinikantshi himatkaltshi payrine hchinikanu -
yma halikaka potuko. Njuhalu payrine hixannu, nyonaxyawaklu satu wuknohjerutka
wyinuwaka ptowruhixantshi wasrujikowakatka, wekhixyawaklu xye hohne wetltru tshiji
pirana hethaxikolu. Satu chinikantshi halikakalutu potu hwatshri waleni, halikaka rawa
hixo chinikantshi ho himatkalnutshi: Waleni sato kasruklewaklero poktshi hwiywaka,
numukata hinkakletle xyawakaplu xye hwatshri pirana, numukata hinkakletlexyawakaplu
wane hwatshri yine hixannu ha mitshikawni wutsrukateni hixannu ho himatkale.
Wyinuwaka payrine hapyehre xinitkawu wanekni payri hchinikanu pixka hixletanatka.
Wane pnuthohne payrine hixannu potu ralukna womkahixyawakatka ha wanna
hchinikanu hiyrunu wanna himatkale ha wale potu kihle wixahotanatka wale
chinikantshikni wujchijyalu wutsrukateni himatkale, hanu rixa kamhakota, wane satu
kamrurtshi nkanhiya pahohnekaka kamhakaluru. Pa yetshnhokaka nkamhalu hike nma
napaluchaxyawakaya, psotsonkaka rixa hiweklexyawakna ha rixa kamrurewlexyawakna
rawyawakaya manxinerune hixannu. Satu chinikantshi kamhatshine rimatjemikowakapa
wane hixatshri pirana: wannani Yaku Perez Guartambel, Davi Kopenawa, Daniel Ibere,
Almeida Silva, Albuquerque Jr. Esther Camac e Morais. Xye Chinikantshi halikakalutu
pamyo - mta hyonatka. Mitshikananu pirana yonatkaluru waleni hanu rixa kamhakotka
ho hyinuwajikolu pirana yonaxikolu. Hepi rixinri ritaka hiwakaxikowaka mitshikananu
chinikantshikaka rimaxikowakatka hanu rixa himatkota tshiji pirana hethalu kajituneya
hocha hwikowakaya. Mapa rixinri pirana rimaxikowaka Manxinerune pirana Hinkakle.
Jepireru mkoje rixinri pirana poktshiya hkochtshexixa ha hanu rixa hasrukkotanna
kajitune wale pirana, klu chinikantshi runkakletanna kajitune. Ha hmahle pirana
rixyawaka rixannu piranyehi hitspajikowaka (Batnugapo), rekhitlu rixa hoxikowaka tshiji
pirana hathalu kajituneya. Wane rixa himatkota manxineruneya, waleni Honha Pirana
(Hidrografia), Hocha hwikowaka (Meio Ambiente), Rimaxikolu hipapko
(Meteorologicos), Kajpa (Solos, barro ou barrenta), Samentshi (espirito, espiritualidade,
alma), tshiji pirana hethalu manxineruneya, Poespohajiru (Sanango) Hiyrunu suxo
Manxineru Himatkale, tshiji piranaya hijhakaluru potni kajituneya. Xye pirana hi
runkakletachatka seyni halikaka hmixkotlu pnute rimaxikowakapa hiyrunu
hkamhikowkapa xye himatkaltshikaka. Rimaxikowakatka manxineru hchinikanu
halikakalutu hijhakaluru rixyawakaya. Xye pirana kamhatshro tpohiwkaklu kajitune
himatkale hchinikanu Hocha sretaya hiyrunu pnumnu rixyawakaya kajitune hachinikanu
himatkaltshiyma.